قزلباش (افغانستان)
قِزِلباش از گروه‌های شیعی در افغانستان هستند.[۱] به گفته پژوهشگران، این قوم از بازماندگان سپاهیان صفویه و افشاریه هستند. گفته می‌شود حضور آن‌ها به دوران شاه اسماعیل اول صفوی بازمی‌گردد؛ هنگامی که به‌همراه حاکمان منصوب صفوی به مناطق امروزی افغانستان کوچ کرده و ساکن شدند.[۲] گروه دیگری نیز پس از فتح قندهار به فرمان نادرشاه افشار، در این منطقه و شهرهای اطراف آن مانند غزنی، کابل و هرات ماندگار شدند.[۳] گفته می‌شود که این قوم، از طایفه‌های گوناگونی از جمله ترک، ترکمن، کرد و لر تشکیل شده است.[۴]
در دوران حکومت تیمورشاه درانی، بسیاری از قزلباش‌ها به‌دلیل تسلط بر زبان و آداب فارسی، در مناصب مهم اداری و درباری مشغول به کار شدند.[۵] با وجود تلاش‌هایی برای تغییر مذهب آنان به اهل سنت در دوران عبدالرحمان‌خان، بیشتر قزلباش‌ها بر مذهب شیعه باقی ماندند.[۶]
پس از کودتای کمونیستی در افغانستان، قزلباشان در قیام چنداول (۲ تیر ۱۳۵۸ش) علیه دولت نور محمد تره‌کی نقش داشتند که با سرکوب مواجه شد.[۷] بسیاری از فعالان قزلباش عضو احزاب شیعه مانند حرکت اسلامی و وحدت اسلامی بودند و در دوران مجاهدین نیز با دولت برهان‌الدین ربانی و احمدشاه مسعود همکاری کردند.[۸] پس از سقوط طالبان در سال ۱۳۸۰ش، قوم قزلباش در کنار سایر اقوام در سرود ملی و قانون اساسی افغانستان به رسمیت شناخته شد و نهادی به نام «شورای انسجام قزلباش‌های افغانستان» تأسیس گردید.[۹] این قوم همچنین در شورای ولایتی کابل و پارلمان سابق نماینده داشتند[۱۰] و شمار آنان بین ۲۰ هزار خانوار تا ۳۰۰ هزار نفر تخمین زده شده است.[۱۱] حیدرقلی سردار کابلی از فقیهان و محدثان سرشناس قزلباش است.[۱۲]
پانویس
- ↑ کیوان سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ۱۳۴۷ش، ص۲۶.
- ↑ کیوان سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ۱۳۴۷ش، ص۲۵.
- ↑ بلوک‌باشی، «قوم‌نگاری»، ص۵۵۱.
- ↑ بلوک‌باشی، «قوم‌نگاری»، ص۵۵۱.
- ↑ بلوک‌باشی، «قوم‌نگاری»، ص۵۵۱.
- ↑ بلوک‌باشی، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۹، ص۵۵۱.
- ↑ بهمنی قاجار، جایگاه سیاسی و اجتماعی شیعیان در افغانستان، ۱۳۹۲ش، ص۶۵-۶۱.
- ↑ بهمنی قاجار، جایگاه سیاسی و اجتماعی شیعیان در افغانستان، ۱۳۹۲ش، ص۶۵-۶۱.
- ↑ بهمنی قاجار، جایگاه سیاسی و اجتماعی شیعیان در افغانستان، ۱۳۹۲ش، ص۶۵-۶۱.
- ↑ بهمنی قاجار، جایگاه سیاسی و اجتماعی شیعیان در افغانستان، ۱۳۹۲ش، ص۶۵-۶۱.
- ↑ بلوک‌باشی، «قوم‌نگاری»، ص۵۵۱.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، طبقات أعلام الشیعة، ج۱۴، ص۶۹۴.
منابع
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات أعلام الشیعة، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۳۰ق.
- بهمنی قاجار، محمدعلی، جایگاه سیاسی و اجتماعی شیعیان در افغانستان، تهران، موسسه مطالعات اندیشه سازان نور، ۱۳۹۲ش.
- بلوک‌باشی، علی، بخش «قوم‌نگاری» در مدخل «افغانستان»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۹، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۹ش.
- کیوان سمیعی، غلامرضا، «سردار کابلی»، در مجله وحید، شماره ۵۸، مهر ۱۳۴۷ش.